روستای لافت و بادگیرها؛ راهنمای دیدن بافت تاریخی لافت قشم

روستای لافت در ساحل شمالی جزیره قشم، روبه‌روی تنگه خوران، قرار دارد و بیشتر با بام‌هایی شناخته می‌شود که ده‌ها بادگیر از میانشان سر برآورده‌اند. اگر با لندیگراف از بندر پل به قشم بیایید، لافت نخستین آبادی تاریخی سر راه شماست و همین نزدیکی، آن را به یکی از ساده‌ترین مقصدهای جزیره برای دیدن معماری بومی خلیج فارس تبدیل کرده است. لافت امروز از نظر اداری شهر است، اما بافت قدیمی آن هنوز همان حال‌وهوای روستای تاریخی را دارد.

روستای لافت کجاست؟

لافت در بخش مرکزی شهرستان قشم و در کرانه شمالی جزیره ساخته شده است؛ جایی که آب تنگه خوران میان قشم و خشکی ایران باریک می‌شود. اسکله لندیگراف لافت در همین حوالی است و مسافرانی که از بندر پل می‌آیند، چند دقیقه پس از پیاده شدن به بافت قدیمی می‌رسند. اطلاعات این مسیر را در مقاله لندیگراف بندر پل به لافت و ساعت حرکت‌ها را در برنامه تردد جزیره قشم ببینید.

لافت روی یک صخره مرجانی بنا شده است. شیب این صخره باعث شده آب کنار ساحل عمیق باشد و لنج‌های بزرگ بتوانند پهلو بگیرند؛ دلیلی که لافت را از گذشته به بندری برای تجارت و صیادی تبدیل کرده است. اگر می‌خواهید لافت را در کنار دیگر جاذبه‌های جزیره ببینید، فهرست جاهای دیدنی قشم را هم مرور کنید.

بادگیرهای لافت و معماری بومی

نخستین چیزی که از دور به چشم می‌آید، خط آسمان لافت است: برج‌های چهارگوش با اندازه‌های گوناگون که هرکدام تزئینی متفاوت دارند. شمار دقیق بادگیرهای لافت در منابع مختلف یکسان نیست، اما همه بر یک نکته توافق دارند؛ لافت از معدود جاهایی در کرانه خلیج فارس است که این‌همه بادگیر را تا امروز نگه داشته است.

بادگیر چطور کار می‌کند؟

بادگیر در واقع یک دودکش وارونه است. دهانه‌های بالای برج، نسیم را که در ارتفاع آزادتر و خنک‌تر می‌وزد، می‌گیرند و به درون کانال‌های عمودی هدایت می‌کنند. هوا از این کانال‌ها پایین می‌آید و به اتاق زیرین می‌رسد، و هوای گرم و دم‌کرده از دهانه‌هایی که پشت به باد دارند یا از در و پنجره‌ها بیرون می‌رود. نتیجه، جریان دائمی هواست که در اقلیم گرم و شرجی جنوب، تحمل گرمای تابستان را آسان‌تر می‌کرد؛ آن هم بدون هیچ مصرف انرژی.

خانه‌ها و مصالح

در خانه‌های قدیمی لافت، حیاط مرکزی، طاق‌ها و گچ‌بری‌های ظریف کنار بادگیرها دیده می‌شود. پژوهشگران معماری این خانه‌ها را آمیزه‌ای از الگوی معماری ایرانی و تزئینات رایج در کرانه‌های عربی خلیج فارس می‌دانند. سنگ مرجانی که زیربنای لافت است، متخلخل است و در خود آب نگه می‌دارد؛ همین ویژگی در شکل‌گیری نظام آب‌رسانی روستا هم نقش داشته است.

بافت قدیمی لافت

صخره مرجانی زمین کشاورزی و زمین هموار چندانی برای ساخت‌وساز باقی نگذاشته است. به همین دلیل خانه‌ها کوچک و چسبیده به هم ساخته شده‌اند و کوچه‌ها باریک و پیچ‌درپیچ از دامنه بالا می‌روند. قدم زدن در این کوچه‌ها بهترین راه شناختن لافت است: سایه دیوارها، درهای چوبی، آب‌انبارهای گنبدی سفید و بادگیرهایی که از هر پیچ کوچه زاویه‌ای تازه پیدا می‌کنند.

در بلندی پشت روستا بقایای قلعه‌ای قدیمی، معروف به قلعه نادری، دیده می‌شود. از اطراف این بلندی چشم‌انداز خوبی از بام‌ها و بادگیرهای لافت و دریای پشت آن پیداست. کمی آن‌سوتر، چاه‌های تلا قرار دارند؛ چاه‌هایی که در دل صخره کنده شده‌اند تا آب باران را جمع و ذخیره کنند. روایت رایج می‌گوید شمار آن‌ها در گذشته به اندازه روزهای یک سال کبیسه، یعنی ۳۶۶ حلقه، بوده است.

بندر لافت و لنج‌ها

لافت هنوز بندری زنده است. قایق‌های صیادی و لنج‌های چوبی در کنار اسکله پهلو می‌گیرند و هنگام جزر، ساحل کم‌عمق عقب می‌رود و قایق‌ها روی پهنه گلی کج می‌شوند؛ صحنه‌ای که عکاس‌ها دوستش دارند. در حوالی لافت کارگاه لنج‌سازی هم دیده می‌شود. مهارت ساخت و دریانوردی با لنج‌های ایرانی در خلیج فارس در سال ۲۰۱۱ میلادی در فهرست میراث ناملموس نیازمند پاسداری فوری یونسکو ثبت شده است و لافت یکی از مراکز شناخته‌شده این هنر به شمار می‌رود. اگر به کارگاهی سر می‌زنید، پیش از ورود یا عکاسی از استادکاران اجازه بگیرید.

جنگل حرا در همسایگی لافت

ساحل شمالی قشم در اطراف لافت با درختان حرا پوشیده شده است. لافت یکی از نقطه‌هایی است که می‌توان از آن برای قایق‌سواری در میان این جنگل‌های دریایی راهی شد. پیش از رفتن، مقاله جنگل حرا را بخوانید و برای پیدا کردن قایق و گشت دریایی به بخش تور و گشت دریایی سر بزنید. قایق‌رانی در میان حراها به وضعیت آب بستگی دارد؛ پس زمان مد را از مقاله جزر و مد قشم بررسی کنید.

اگر برنامه‌تان دیدن پدیده‌های زمین‌شناسی جزیره هم هست، مطالعه درباره ژئوپارک قشم و سفر به غار نمکدان در غرب جزیره را می‌توانید با دیدن لافت در یک سفر چندروزه ترکیب کنید.

در لافت چه کنیم؟

• در کوچه‌های بافت قدیمی قدم بزنید و بادگیرها را از زاویه‌های مختلف ببینید.
• به بلندی کنار قلعه بروید و منظره بام‌ها، آب‌انبارها و دریا را تماشا کنید.
• چاه‌های تلا را ببینید و با نظام قدیمی جمع‌آوری آب باران آشنا شوید.
• هنگام جزر، اسکله و قایق‌های به گل نشسته را تماشا کنید.
• با قایق به جنگل حرا بروید.
• غروب را از بلندی‌های اطراف روستا تماشا کنید.

غذا و اقامت در لافت

در لافت و اطراف آن کسب‌وکارهایی برای غذا، اقامت و خدمات گردشگری فعال‌اند که فهرستشان را در صفحه کسب‌وکارهای شهر لافت می‌بینید. برای چشیدن غذای دریایی و محلی به بخش رستوران محلی سر بزنید و برای آشنایی با غذاهای جزیره، مقاله غذاهای محلی قشم را بخوانید.

کسانی که می‌خواهند شبی را در فضای بومی بگذرانند، می‌توانند از بخش اقامتگاه بوم‌گردی یا صفحه کلی اسکان شروع کنند. مقایسه محله‌ها و گزینه‌های اقامت در جزیره هم در مقاله کجا در قشم اقامت کنیم آمده است.

بهترین زمان سفر و نور مناسب عکاسی

مثل بیشتر نقاط قشم، پاییز تا اوایل بهار هوای مناسب‌تری برای گشت‌وگذار پیاده در لافت دارد؛ تابستان گرم و شرجی است و راه رفتن در کوچه‌ها را در میانه روز سخت می‌کند. جزئیات بیشتر را در مقاله بهترین زمان سفر به قشم ببینید و پیش از حرکت، وضعیت هوا و دریا را بررسی کنید.

برای عکاسی، ساعت‌های پایانی روز بهترین نور را دارد. نور مایل عصر روی دیوارهای روشن و بدنه بادگیرها سایه‌های عمیق می‌اندازد و غروب از بلندی‌های روستا، رنگ دریا و آسمان را پشت بادگیرها قاب می‌کند.

نکات کاربردی

• حریم اهالی را رعایت کنید: بافت قدیمی لافت محل زندگی مردم است، نه موزه. وارد حیاط‌ها و خانه‌ها نشوید و آرام صحبت کنید.
• آداب عکاسی: پیش از عکس گرفتن از افراد، به‌ویژه بانوان و کودکان، اجازه بگیرید و لنز را به سمت در و پنجره خانه‌ها نگیرید. پرواز پهپاد بر فراز خانه‌ها مزاحمت ایجاد می‌کند.
• پوشش مناسب: لباس ساده و پوشیده‌تر بپوشید؛ هم به احترام فرهنگ محلی و هم برای در امان ماندن از آفتاب.
• کفش راحت: کوچه‌ها شیب‌دار و سنگی‌اند.
• آب و کلاه: حتی در پاییز، آفتاب ظهر قشم تند است.
• رفت‌وآمد: برای رسیدن به لافت از دیگر نقاط جزیره، مقاله حمل‌ونقل داخلی قشم را ببینید.
• پاکیزگی: زباله‌هایتان را با خود ببرید و چیزی از دیوارها و بناهای قدیمی جدا نکنید.

پرسش‌های رایج درباره روستای لافت

لافت قشم برای چه معروف است؟

لافت بیشتر به خاطر بادگیرهای فراوان، بافت فشرده و قدیمی روی صخره مرجانی، چاه‌های تلا و بندر صیادی‌اش شناخته می‌شود.

بادگیرهای لافت چه کاربردی داشتند؟

بادگیرها نسیم بالای بام را می‌گرفتند و به اتاق‌ها می‌فرستادند تا هوای گرم و شرجی بیرون برود و خانه بدون مصرف انرژی خنک‌تر شود.

چقدر زمان برای دیدن لافت لازم است؟

برای قدم زدن در بافت قدیمی، رفتن به بلندی کنار قلعه و تماشای اسکله، نیم روز کافی است. اگر قایق‌سواری در جنگل حرا را هم اضافه کنید، زمان بیشتری بگذارید.

آیا لافت به اسکله لندیگراف نزدیک است؟

بله، اسکله لندیگراف لافت در همین حوالی است و مسافرانی که از بندر پل می‌آیند، خیلی زود به بافت قدیمی می‌رسند. ساعت حرکت‌ها را از برنامه تردد جزیره قشم بررسی کنید.

بهترین ساعت دیدن لافت چه زمانی است؟

عصر و نزدیک غروب؛ هم هوا خنک‌تر است و هم نور برای دیدن و عکاسی از بادگیرها مناسب‌تر است.